คุ้ม เป็นคำที่ชาวบ้านใช้เรียกบ้านของเจ้านายที่มีอำนาจในการปกครอง หรือ เจ้านายในตำแหน่ง “เจ้าขัน 5 ใบ คือ เจ้าหลวงผู้ครองนนคร เจ้าอุปราชหอหน้า เจ้าราชบุตร เจ้าราชวงศ์ และเจ้าบุรีรัตน์” คุ้มวงศ์บุรี เป็นคุ้มที่มีฐานะพิเศษ เนื่องด้วยเป็นที่พำนักของอดีตชายาของเจ้าหลวงฯ จึงสามารถขนานนามว่า “คุ้ม” ได้ โดยสร้างขึ้นตามดำริของแม่เจ้าบัวถา มหายศปัณญา ชายาองค์แรกของเจ้าหลวงพิริยะเทพวงศ์ เจ้าหลวงเมืองแพร่องค์สุดท้าย เพื่อเป็นของกำนัลในการเสกสมรสระหว่างเจ้าสุนันตา ผู้เป็นบุตรีพระยาบุรีรัตน์(น้องชาย) ที่รับมา